Hoe kan multiculturaliteit een uitdaging zijn voor de pastoraal? 

Elke nieuwe maatschappelijke context vormt een uitdaging om Gods liefde zichtbaar te maken. Onze pastorale zorg, zo zegt Vaticanum II, is er voor alle mensen.

Vandaag zijn er vijf aandachtspunten als we kijken naar de multiculturele samenleving en de vragen die deze ons stelt.

1. Er zijn de nieuwe migraties. Het is een complex fenomeen. De instroom van mensen voor over de hele wereld houdt aan, neemt zelfs toe. Dit doorkruist onze huidige administratieve categorieën en stelt ons paradigma van een maakbare wereld in vraag.
2. Er zijn ook de vragen die blijven bij de oude migraties. We hebben een hele groep mensen die kwamen als gastarbeiders en waarvan de integratie nog altijd moeilijk is en vragen stelt.
3. De vreemdelingen brengen andere culturen en andere godsdiensten binnen.
4. We merken bij onze landgenoten en bij onszelf xenofobie en racisme.
5. Er zijn ook de katholieke gemeenschappen van buitenlandse oorsprong en de vragen die deze oproepen.

Laten we ze alle vijf van dichterbij bekijken en de pastorale uitdagingen ervan benoemen.

1. In 1993 reeds formuleerden Welzijnszorg en Broederlijk Delen hun campagneslogan als volgt: ‘Vluchten kan niet meer'. We zien een verschuiving van politieke naar economische migratie. Waar vroeger de vervolging in eigen land een duwfactor was voor migratie, merken we dat de materiële welvaart nu een grote trekfactor is. Deze migratie wordt niet geregeld door de conventie van Genève en er is dus nieuwe regelgeving nodig.
Zolang die er niet is, zal de situatie van de sans papiers als noodsituatie op ons afkomen. Ze nodigt uit tot nieuwe vormen van diaconie. Door de ongelijke rechtsbedeling vraagt ze ook om profetisch spreken om wantoestanden aan te klagen.
In grote steden zien we hoe de pentecostale kerken actief zijn en een heel netwerk van opvangmogelijkheden hebben. Hebben wij als Kerk wel voldoende aanbod? Door het spreidingsplan van de regering worden we echter ook buiten de steden met de aanwezigheid van vreemdelingen zonder bestaanszekerheid geconfronteerd. Een uitdaging want we lezen bij Matteüs ook: ‘Ik was vreemdeling en gij hebt Mij niet opgenomen.'(Mt.25, 43)
We merken ook dat bij de catechumenen een grote groep van de volwassenen komt uit de migrantenbevolking. Hun vraag is soms ook mede gekleurd door niet religieuze motieven.

2. Met de oude migraties bedoelen we de gastarbeiders die aangetrokken werden om o.a. in de mijnen te komen werken. In 1974 werd een officiële migratiestop gesteld. Sindsdien is deze groep enkel nog aangegroeid via gezinshereniging. Toch gaat het hier om grote groepen van mensen met sociale en tewerkstellingsachterstand. Maatschappelijk is er geen gecoördineerde aanpak om deze weg te werken omdat men ervan uitging dat alles vanzelf in orde zou komen. Maar dat blijkt 30 jaar later nog steeds niet het geval te zijn.
De uitdaging bestaat erin om tegen de verzuring van onze samenleving in, het samenleven actief te bevorderen. We verwijzen hierbij ook naar de aanbevelingen van het IPB in 1992. De meeste ervan zijn nog zeer actueel en moeten nog gerealiseerd worden.

3. Een derde aandachtspunt vertaalt zich in de interreligieuze dialoog. We zijn daar in onze Kerk in België weinig mee bezig.
Als we deze dialoog actiever willen opnemen, zullen we ook zelf bewuster bezig zijn met godsdienst. Feesten van andere religies zijn een kans om met elkaar in contact te komen en in gesprek te gaan over de inhouden.
Gemengde huwelijken goed begeleiden, vraagt veel vorming van de lokale parochies.

4. Er is in onze samenleving een toegenomen gevoel van angst en bedreiging. De politieke onbeslistheid werkt dit in de hand. Bewust of onbewust leeft er veel angst voor het onbekende en zelfs vreemdelingenhaat.
Dit blijkt in de pastoraal zeer moeilijk thematiseerbaar. Mensen willen dit niet gezegd hebben. KMS biedt een aantal hulpmiddelen om mensen te doen nadenken over hun visie en hun gedrag. Als Kerk worden we uitgedaagd om mee te werken aan een positief discours over vreemdelingen.

5. In ons land zijn er een heel aantal katholieke gemeenschappen van buitenlandse oorsprong. Italianen en Polen, maar ook Filipijnen, Koreanen, Congolezen en vele anderen vinden elkaar voor liturgische vieringen en bouwen een eigen gemeenschap op. Vier jaar geleden heeft men vanuit Rome aangedrongen om dit af te bouwen. Het is een uitdaging om naar het Pinkstermodel één gemeenschap te vormen en niet apart te blijven zoals na de Babelse verstrooiing. Hoe kunnen we ruimte geven aan de andere culturen in onze bestaande gemeenschappen? Mogen ze misschien al in onze kerk komen met hun viering?

Vijf terreinen waarop we uitgedaagd worden om de multiculturaliteit mee waar te maken. Laten we ze opnemen in onze pastorale zorg.