Dialoog en vertrouwen: uitdagingen voor een nieuwe paus

Aftredende pausen, het blijft een zeer uitzonderlijk gebeuren.  Een vorige casus voert ons ongeveer zeshonderd tot zevenhonderd jaar terug in de tijd. Het feit dat deze verandering geïnitieerd wordt door een man die doorgaans binnen de lijntjes kleurde, sterker nog, die lijnen zelf bewaakte (o.a. als prefect van de Congregatie van de Geloofsleer), is op zijn minst  een moedig signaal. Ook het gegeven dat een machtig man erkent dat hij grenzen heeft, getuigt van nederigheid en tegelijkertijd ook van verantwoordelijkheid.  Het is een krachtige illustratie dat leider-zijn en begrensd-zijn wel degelijk hand in hand gaan. Voor deze betekenisvolle getuigenis van leiderschap verdient Benedictus XVI erkenning en respect.
Als IPB-voorzitter was ik echter ook niet altijd gelukkig met de manier waarop hij naar buiten trad en standpunten vertolkte.  De vraag is of hij als kerkleider paste bij de kerk van vandaag. Maar misschien klinkt de belangrijkste vraag als volgt: welke leider heeft een geloofsgemeenschap vandaag nodig? Gezien vanuit de modale gelovigen, ‘de leken', zijn de volgende elementen zeker belangrijk.

Directe deelname aan het bestuur van de kerk: dat betekent dat de nieuwe paus de kerkelijke structuren, zeker in Rome, kan en durft uitbouwen tot open overlegorganen waar ook gewone gelovigen, mannen én vrouwen, hun inbreng hebben, waar zij meedenken en mee beslissingen nemen over fundamentele zaken.  Op die manier kan ‘de waardigheid en de verantwoordelijkheid van de leken in de kerk erkend en bevorderd worden'.

Met vertrouwen aan de leken functies opdragen ten behoeve van de kerk, hun de nodige vrijheid en armslag laten bij hun handelen, en hen zelfs stimuleren om ook uit eigen beweging activiteiten te ondernemen.' (Lumen Gentium 37) Dat vraagt een paus die dicht bij leken staat en hen als volwaardige gelovigen ziet.

Leven wekken in mensen: leiders zijn de dienaars van allen en staan open voor de problemen van mensen.  De toekomst vraagt een kerkleider die verbondenheid met alle gelovigen uitbouwt, vanuit een  pastorale betrokkenheid , maar met een openheid voor de ganse (lees: ook niet-gelovige) wereld.  Dat veronderstelt een leider die vanuit de werkelijkheid mensen kan meenemen naar een gelovig verdiepen van het dagelijks leven; die mensen kan bemoedigen en hoopvol benaderen vanuit het evangelie. Dat betekent vooral echt luisteren naar de gewone gelovigen en niet geïsoleerd leven binnen een hiërarchische structuur. Het betekent een telkens op zoek gaan naar een God die zich te kennen geeft in de geschiedenis, inclusief de turbulente tijden waarin we nu leven.

Vraag en aanbod beter op elkaar laten aansluiten: dat vraagt een leider die over de eigen grenzen heen kan kijken en probeert vernieuwend te zijn. Niet door de ‘wereldlijke' drang naar innovatie, maar wel door die elementen uit een immer vitale geloofstraditie aan te halen die aansluiten op de noden van deze tijd.  Iemand die zich afvraagt hoe hij zicht kan krijgen op nieuwe vormen van georganiseerd geloofsleven, waar mensen op nieuwe manieren kunnen vieren, bidden, delen en religieus leren in onze samenleving.

Het zal een uitdaging zijn om in de wereldkerk verbondenheid te behouden. De verschillen tussen de Aziatische, de Afrikaanse en de Latijns-Amerikaanse kerk zijn vaak groot, de verschillen in onze Westerse kerk stellen ons echter voor even grote uitdagingen. Maar misschien moet een kerkleider vandaag, samen met de kerkgemeenschap, zoeken naar de aansluiting tussen geloof en cultuur, waarbij niet het ‘begrepen geloof', maar het beleefde geloof op de eerste plaats komt. Het blijft vertrekken vanuit een hoopvolle boodschap, vertaald naar mensen van vandaag en morgen, op de plaats waar ze leven en werken. Graag een paus dus die met een warm hart en gezond verstand begeesterend dicht bij mensen staat, in de lijn van de traditie maar met een nieuwe kijk op de toekomst.  De nieuwe paus wensen we nu al geloof, vertrouwen en moed om samen met velen de weg te bereiden voor de kerk van morgen.

13 februari 2013

Josian Caproens
voorzitter IPB