Terugkijken op 2015 roept beelden op van terreur dichtbij en veraf.

Duizenden mensen lieten het leven bij gruwelijke aanslagen of raakten gewond. Parijs, Tunesië, Syrië, Nigeria: overal ter wereld werden mensen slachtoffer van blind geweld, dat op sommige plekken onverminderd blijft voortduren. In 2015 stond de wereld inderdaad opnieuw voor grote uitdagingen: terreuraanslagen in verschillende landen, miljoenen mensen op de vlucht, schijnbaar onoplosbare problemen, zoals de opwarming van de aarde, honger of armoede. Na bepaalde gebeurtenissen leek de wereld met verstomming geslagen. Maar na de eerste schok stonden mensen op vanuit een innerlijke kracht. Spontane individuele hulp en acties allerhande toonden menselijke bewogenheid en onbaatzuchtige inzet: hartverwarmend.

Bemoedigend, vooral voor christenen, blijven ook in 2015 de houding en de woorden van de paus.

In maart vroeg hij christenen in de hele wereld om te bidden voor de plaats van de vrouw in de Kerk, opdat ‘de eigen bijdrage van de vrouw in het leven van de Kerk meer en meer erkend mag worden'. Het leven in heel wat parochies en verenigingen drijft op vrouwelijke krachten. Ze nemen de catechese op zich, net als de zorg voor armen of zieken. De plaats van de vrouw in de Kerk wordt echter pas ernstig genomen als ze geïnstitutionaliseerd wordt en ondersteund door het kerkelijk beleid. Het is dan ook verheugend en bemoedigend dat onze nieuwe aartsbisschop mgr. De Kesel openlijk een lans breekt voor vrouwelijke diakens. Structuren en eindverantwoordelijkheden binnen de gemeenschap van de Kerk hebben baat bij een evenwichtige aanwezigheid van mannen en vrouwen. Enkel zo'n evenwicht geeft een reëel en authentiek beeld van de gemeenschap.
En dan was er de pauselijke encycliek ‘Laudato si', de zorg om de schepping. De medemensen en de aarde zijn de meest zekere vindplaatsen van God. In de natuur dringt het des te beter tot ons door dat de rusteloze, ontevreden economische mens geen toekomst heeft. Er is een nieuwe vrije mens nodig. Iemand die tevreden kan zijn met de rijkdom die hij heeft en zich niet onder druk laat zetten van alles wat we moeten hebben om gelukkig te zijn. Een nieuwe mens die zijn geluk hervindt in de verbondenheid met anderen en de natuur: sociaal rechtvaardiger en ecologisch duurzamer. Op de klimaattop in Parijs hebben alvast 195 landen zich geëngageerd om de opwarming van de aarde tegen te gaan.
In zijn slottoespraak tijdens de bisschoppensynode over huwelijk en gezin in Rome heeft de paus opgeroepen tot gedecentraliseerde oplossingen: Elk algemeen principe moet naar de plaatselijke cultuur vertaald worden. De vraag naar meer ruimte voor het geweten en een pastorale benadering bij delicate gezinssituaties is slechts deels gevolgd. Toch zijn er accentverschuivingen. Het voorstel om meer beslissingskracht te verschuiven van Rome naar de bisschoppenconferenties schept in elk geval heel wat mogelijkheden, ook naar betrokkenheid van leken.
Paus Franciscus heeft ook de oprichting aangekondigd van een nieuwe Congregatie voor de Leken. Deze nieuwe congregatie moet de rol van de leken duidelijk maken en ze wordt beschouwd als een officiële erkenning van de inbreng van leken in de Kerk. De vraag naar gedeelde verantwoordelijkheid en gewaardeerd engagement in het kader van het IPB-onderzoek rond levende geloofsgemeenschappen krijgt hier een extra dimensie.

Voor het IPB was 2015 vooral het jaar van het project rond levende geloofsgemeenschappen.

Het onderzoek in Vlaanderen werd afgerond en de resultaten voorgesteld op de studiedag in oktober. Hoopgevend is dat de geloofsgemeenschappen sterk de nadruk leggen op de inspiratiebron en de boodschap van Jezus. De leden willen mekaar steunen om als christen te leven in een geseculariseerde samenleving. Ze benadrukken het belang van een sterk samenhangende groep gebaseerd op gedeelde spiritualiteit. Op de studiedag klonk een grote vraag naar geloof en naar levende geloofsgemeenschappen maar werden ook een aantal oriëntaties voor de toekomst duidelijk. Het IPB plant twee publicaties die hierbij een hulp kunnen zijn. Naast een brochure met de onderzoeksresultaten op een bevattelijke manier en kort commentaar komt er een publicatie met werkvormen om als gemeenschap in gesprek te gaan over de gemeenschappelijke droom.

En natuurlijk was er begin december bij het IPB ook de voorzitterwissel waarbij Christa Damen de fakkel overneemt.

Wensen voor 2016

Moge het nieuwe jaar voor de Kerk in Vlaanderen en in het bijzonder voor de nieuwe aartsbisschop mgr. De Kesel een jaar van vertrouwen zijn. Voor christenen is vertrouwen in het goede immers een basis van waaruit zij telkens opnieuw op weg gaan. Mogen de woorden van de dichter H.R. Holst dan ook een baken zijn doorheen het nieuwe jaar: ‘De zachte krachten zullen zeker winnen in 't eind... Liefde is de zin van 't leven der planeten en mensche' en diere. Er is niets wat kan storen 't stijgen tot haar. Dit is het zeekre weten: naar volmaakte Liefde stijgt alles mee.'

 

Josian Caproens
Lid IPB en stuurgroep Europees Lekenforum