Pastorale aanbevelingen IPB

Pastorale aanbevelingen IPB – Levensbeschouwelijke ontmoeting

Meer dan ooit leven wij samen in een culturele, levensbeschouwelijke en religieuze diversiteit. Meer dan een realiteit is het een opdracht om er daadwerkelijk mee om te gaan. Als christenen zijn we – vanuit ons geloven – niet alleen geïnteresseerd in dergelijke opdracht, maar willen we ze ook meteen oppakken vanuit het perspectief van de ontmoeting en de dialoog.

Het IPB heeft in haar Forumbijeenkomsten uitdrukkelijk aandacht besteed aan de verantwoordelijkheid van de katholieke kerkgemeenschap om de levensbeschouwelijke ontmoeting aan te gaan en te stimuleren.

De leden van het IPB willen vanuit de studie, het overleg en de uitwisseling van ervaringen rond deze thematiek die zij daaromtrent meemaakten, een aantal aanbevelingen formuleren. Daar de verantwoordelijkheid voor de levensbeschouwelijke ontmoeting zich zowel situeert op het niveau van de kerkleiding, de leidinggevenden van instellingen, organisaties en lokale kerkgemeenschappen, als bij christengelovigen in hun woon-, werk- en leefomgeving, zijn deze aanbevelingen aan elk van ons gericht.

Het IPB stelt voor om ons werken aan levensbeschouwelijke ontmoeting steeds te laten groeien vanuit een kritische onbevangenheid. Het is wenselijk dat we in de ontmoeting gaan staan vanuit een diep bewustzijn van de positie van de rooms-katholieke kerk in het verleden en in het heden. Op die manier zullen we ook beter inzicht verwerven in de eigenheid en de huidige positie van de andere levensbeschouwingen in onze samenleving.

In onze samenleving bestaan wederzijds veel negatieve beelden, vooroordelen en vooronderstellingen over mensen met een ‘andere levensbeschouwing’. Op dit ogenblik zorgt die beeldvorming eerder voor verwijdering in plaats van toenadering. Omdat wij – samen met vele partners bij de andere levensbeschouwingen en religies – kiezen voor een vredevolle samenleving willen wij niet alleen waakzaam zijn maar ook pastorale keuzes maken om de vrede te bewerken en te bewaren. Groeien in levensbeschouwelijke ontmoeting is een bouwsteen in ons proces van ‘volwassen worden in geloof’.

Het IPB gelooft dat de opbouw van goede en vruchtbare relaties met mensen van verschillende levensbeschouwingen en hun organisaties of instellingen – hoe moeilijk dat in de praktijk ook kan zijn – van onderuit nodig en mogelijk zijn. Goede contacten op het lokale kerkniveau kunnen doorwerken op alle niveaus van ons kerk zijn. Daarnaast zijn animatie, studie en educatie nodig. Ook de ontwikkeling van een spiritualiteit van de levensbeschouwelijke ontmoeting moet alle kansen krijgen. Omwille van goede communicatie en het bevorderen van vlotte contacten, zal de rooms-katholieke kerk in België ook duidelijk dienen te maken welke structuren en referentiepersonen aanspreekbaar zijn voor dit pastorale werkterrein.

Het IPB wil – vanuit de besprekingen in het IPB-Forum – enkele aanbevelingen formuleren. Ze staan niet in een rangorde van belangrijkheid, maar duiden op verschillende aspecten m.b.t. deze thematiek.

1.  In pastorale activiteiten, het katholiek onderwijs, katholieke instellingen en het christelijk middenveld worden inspanningen geleverd om de kennis over andere religies en levensbeschouwingen te verhogen.

  • In de opleidingen en in de navorming voor pastorale verantwoordelijken, leerkrachten, instellingspersoneel, animatoren,… is deze thematiek vast onderdeel van het programma.
  • Personeelsleden, verantwoordelijken en vrijwilligers worden geoefend in contactvaardigheid met collega’s uit andere religies en levensbeschouwingen.

2.  In de Nederlandstalige pastoraal in Vlaanderen en de meertalige pastoraal in Brussel zijn meerdere initiatieven en bewegingen actief op het domein van de levensbeschouwelijke ontmoeting. In het kader van pastorale planning is het wenselijk dat enerzijds voor Vlaanderen en anderzijds voor Brussel één sociaal-culturele organisatie wordt gemandateerd als referentiepunt om een aanbod van animatie en educatie m.b.t. de interreligieuze en – levensbeschouwelijke ontmoeting uit te werken en aan te bieden.

  • Aangezien voor Vlaanderen Kerkwerk Multicultureel Samenleven (KMS) daartoe reeds gemandateerd werd door de bisschoppen en in Brussel het dialoogcentrum El Kalima samen met KMS Brussel actief is op het terrein, kan aan deze twee organisaties gevraagd worden om – in samenspraak met andere verenigingen en bewegingen – hun actuele aanbod, dat sterk gericht is op de relatieopbouw met de islamitische gemeenschap, uit te breiden naar andere religies en levensbeschouwingen.
  • Het aanbod van animatie en educatie kan gericht zijn op:

– het bijsturen van de negatieve (vijandige) beeldvorming en het verhogen van het respect voor de verschillende levensbeschouwingen en religies als basis voor kritische dialoog
– het op gang brengen van persoonlijke en groepsgerichte contacten
– de wederzijdse ontmoeting in ruimtes en bij gelegenheden die voor de verschillende gemeenschappen belangrijk zijn
– de verkenning van elkaars (spiritueel) erfgoed
– de bevordering van de gedachte van gemeenschappelijke solidariteitsacties gericht op vrede en rechtvaardigheid.

Hoewel het IPB geen advies kan geven voor de Franstalige katholieke gemeenschap, mogen wij hopen dat er ook bij hen gelijkaardige initiatieven verder worden ontwikkeld.

3.  Een open en vruchtbare ontmoeting is maar mogelijk vanuit een open geest. Het Evangelie van Christus, maar ook de andere bijbelse geschriften, de rijke kerkliteratuur en pastorale ervaringen, reiken ons elementen van interreligieuze en – levensbeschouwelijke spiritualiteit van gastvrijheid en ontmoeting aan.

  • Het verdient aanbeveling dat er in Vlaanderen en Brussel een bezinningscentrum wordt bereid gevonden het trefpunt te worden van deze spiritualiteitsontwikkeling.
  • Deze bezinningscentra voor de Nederlandstalige kerkgemeenschap worden een bron van religieuze ontplooiing rond het genoemde thema. Zij zijn de ontvangstplaats voor open geesten van verschillende gezindheden, en de voedingsbron voor gelovigen die in het dagelijks leven werken aan relatieopbouw in diversiteit. Zij openen wegen voor gezamenlijke meditatie en gebed, studie van bijbel en andere geschriften, verkenning van het spiritueel erfgoed, het leren beluisteren van elkaars geloofstaal,…

4.  De Belgische overheid erkent zes erediensten (rooms-katholieke, protestantse, joodse, anglicaanse, islamitische en orthodoxe eredienst) en de niet-confessionele vrijzinnigheid. Daarnaast bestaan er nog andere niet-erkende gemeenschappen (boeddhisten, hindoes, jains, sikhs, baha’ i, ….).

  • Het is de rol van de overheid om levensbeschouwingen en religies niet terug te dringen tot de private levenssfeer. De overheid kan ook een rol spelen in het creëren van structureel overleg tussen de door haar erkende erediensten en levensbeschouwingen. Het IPB staat daarom achter de idee van de oprichting van een contactplatform voor de erkende erediensten en de vrijzinnigheid. Zij speelt daarmee in op de groeiende contacten tussen de religies en levensbeschouwingen in onze grote steden.
  • Het is ook de rol van de kerk zich te verhouden op de evolutie van de levensbeschouwelijke diversiteit. Daarvoor is het nodig, denken wij, te beschikken over een interne overlegstructuur en aanspreekbare verantwoordelijken voor wie extern op ons beroep wil doen.

Onder voorzitterschap van de bisschopreferent voor de interreligieuze dialoog, kan een commissie interreligieuze dialoog opgericht worden met een vertegenwoordiging van bestaande commissies (joods-christelijke betrekkingen, Interdiocesane commissie voor de betrekkingen met de islam) en van katholieke gelovigen (academici, pastoraal verantwoordelijken, religieuzen,….) die in direct contact staan of kennis van zaken hebben m.b.t. de andere religies en levensbeschouwingen.

5.  Het IPB wil bijzonder aanbevelen dat in de komende tijd aandacht zou besteed worden aan de levensbeschouwelijke ontmoeting in het kader van het katholiek onderwijs, de gezinsbegeleiding, en de sociale instellingen.

  • Het katholiek onderwijs wordt aangemoedigd moedig verder te werken aan een kwaliteitsvolle verkenning van de levensbeschouwelijke en religieuze diversiteit langs het onderwijsaanbod. Het katholiek onderwijs kan een voorbeeld zijn van levensbeschouwelijke gastvrijheid en ontmoeting door openheid te creëren naar mensen van verschillende herkomst en overtuiging in haar (educatief) personeelskader. Het IPB denkt dat het noodzakelijk is dergelijke processen op een kwaliteitsvolle wijze te laten begeleiden door een gespecialiseerde equipe.
  • Voor de gezinspastoraal en de initiatieven van partnerbegeleiding zijn er nieuwe uitdagingen in de begeleiding van multireligieuze en multiculturele gezins- en partnerrelaties. Wil de kerk aanwezig zijn bij cultuur- en religiegemengde partners en gezinnen dan is dit een invalshoek die niet te onderschatten. Er dienen zich vele vraagstukken aan (relatie met de familie, opvoeding van de kinderen, omgaan met meervoudige zingeving,….) die onze aandacht verdienen.
  • Voor de sociale en penitentiaire instellingen is de instroom van diverse gebruikers een feit. Zowel in ziekenhuizen, in gevangenissen en detentiecentra,  als in de bijzondere jeugdzorg en nu ook in de ouderenopvang, in de opvang van mensen met een handicap of met een psychische problematiek, stelt men zich vragen naar een passende pastorale begeleiding. Een aantal instellingen hebben daarin betekenisvolle stappen gezet. Het zou een echte stimulans betekenen mochten de pastorale equipes in de instellingen kunnen terugvallen op meer ondersteuning.

6.  Levensbeschouwelijke ontmoeting is zeker niet enkel de zaak van gespecialiseerde centra en het kerkelijke beleid. Voor het IPB is elke gelovige en elke lokale kerkgemeenschap een wezenlijke en belangrijke basisschakel in dit hele proces. Het IPB wil hen dan ook uitnodigen om deze aangelegenheid ter harte te nemen. Het IPB wil haar bijzondere waardering uitspreken voor elkeen die zich op het lokale kerkniveau en vanuit persoonlijke relaties – langs vrijwilligerswerk bij zieken en gevangenen, langs buurtbezoek en in diaconaal engagement – engageert om de levenbeschouwelijke ontmoeting en gastvrijheid te beoefenen als een vorm van dagelijkse geloofspraktijk.

Om die engagementen te versterken en te verbreden stelt het IPB voor dat de pastorale raden:

  • zich zouden buigen over deze thematiek en nagaan wat de hefbomen zijn om in eigen midden initiatieven te nemen.
  • – in samenspraak met de bisschop – een signaal geven aan de pastores om het werken aan levensbeschouwelijke ontmoeting te stimuleren en om de gelovigen die actief zijn op dit domein te bemoedigen.
  • – in samenspraak met de bisschop – nagaan welke personele inzet er kan vrijgesteld worden om deze thematiek in het bisdom/vicariaat permanent te behartigen.

Het IPB vraagt aan de Belgische Bisschoppenconferentie, de Unie van Religieuzen van Vlaanderen, de pastorale raden en de verantwoordelijken van de instellingen, organisaties en het christelijk middenveld, deze aanbevelingen te bespreken. Het IPB is geïnteresseerd in de reacties.

Wij achten de tijd rijp om samen werk te maken van een respectvolle levensbeschouwelijke ontmoeting. Vanuit onze Evangelische inspiratie kunnen we dat werk best aanvatten met een open geest. Ons christelijk geloven stimuleert ons wezenlijk om de dialoog te voeren. Elk proces van ontmoeting en dialoog kent zijn momenten van vreugde, maar ook van teleurstelling, van angst, van aandacht voor valkuilen.

We willen echter als gelovigen de weg blijven gaan en – soms kleine – stappen zetten. We willen leergierig beluisteren wat de ander aanbrengt en deelt vanuit zijn/haar geloof of levenbeschouwing. Ja, die weg van uitwisseling willen we gaan. Samen gaan. Luisterend naar wat opborrelt uit onze bronnen. Elkaar ruimte en tijd gunnend.

Om de vrede te bewerken en te bewaren.

Brussel, 8 december 2007

IPB, Guimardstraat 1, 1040 Brussel – tel. 02/507 05 87 – e-mail ipb@interdio.be – www.ipbsite.be