Ervaringsbericht vanuit de parochie, Hilde Pex

Sint-Antonius parochie- en geloofsgemeenschap in Leuven.
Onze kerk is gelegen op de ring van Leuven, schuin tegenover de gevangenis.
Het is een kerk in de rij, die van binnen vrij modern is, waar de gelovigen aan 2 zijden rond het altaarverhoog zitten.

Onze parochie is een keuzeparochie, d.w.z. dat vele mensen van buiten de territoriale grenzen van onze parochie naar de zondagsvieringen komen.
Het is ook een parochie met relatief weinig jonge gezinnen op haar grondgebied. Vele jonge mensen wonen er tijdelijk, in afwachting dat ze zich elders settelen.
Onze parochie heeft geen pastoor meer (nadat hij 3 jaar geleden onverwacht overleed).
We hebben wel al 13 jaar een parochieassistent, en er zijn vele mensen die zich op een of andere manier engageren en inzetten en de parochie mee dragen. Vijf gepensioneerde paters Scheutisten gaan om beurten voor in de vieringen. Doorgaans zijn er 5 weekends na elkaar eucharistievieringen en het 6de weekend is er een woord- en communiedienst.

Wanneer ik hier vandaag iets kom vertellen over de manier waarop onze parochie vorm geeft aan geloofscommunicatie, dan doe ik dat met een zekere schroom, want op sommige vlakken slaagt de geloofscommunicatie in onze parochie erg goed, terwijl er op andere vlakken nog heel wat werk aan de winkel is.

Ik begin met de geloofcommunicatie naar jonge kinderen.
Een tiental jaren geleden waren er zo goed als geen jonge kinderen meer in de parochie. Ook al kwam er af en toe een jong koppel of gezin, toch was er sprake van een zekere generatiekloof, of beter gezegd van een generatie die niet in de kerk kwam. De parochieploeg vond het belangrijk dat die enkele jonge mensen zich welkom voelden in de parochie, en ze nam in 2001 (8 jaar geleden) het initiatief om op een zondagnamiddag jonge mensen en gezinnen in de buurt uit te nodigen voor een gezellige babbel in de parochiezaal, zodat ze elkaar beter zouden leren kennen, en zodat de parochieploeg ook met hen kon spreken over wat ze van de parochie verwachten.
thumb_hilde_pexHelaas was de opkomst die zondagnamiddag bijzonder laag: er daagde maar 1 gezin op. Twee andere gezinnen hadden interesse voor het initiatief getoond, maar hadden zich verontschuldigd. De reden voor het mislukken van het initiatief was niet meteen duidelijk: wellicht zat het vrij laat versturen van de uitnodiging hier voor iets tussen, en ook het feit dat de zondagnamiddag geen goed moment bleek te zijn. Voor de initiatiefnemers (parochieploeg) was dit een echte opdoffer. Dat kan u zich wel voorstellen.

De parochieploeg heeft zich door deze flop toch niet laten ontmoedigen en is blijven zoeken naar manieren om gastvrij en uitnodigend te zijn, en mensen met jonge kinderen welkom te heten in de vieringen.
Uitgangspunt daarbij was dat de kinderen bij de ouders in de viering moesten kunnen blijven, want de enkele jonge ouders die er waren gaven aan dat ze het belangrijk vonden dat hun kinderen samen met hen meevierden en niet afgezonderd werden. Dat is dan ook de reden waarom er bij ons tot op vandaag geen kindernevendienst of kinderopvang is.
Zo werd er jaren geleden in de kerk een mand gezet met kinderbijbels en Bijbelse prentenboeken, zodat peuters, kleuters en jonge kinderen er een boekje kunnen uitnemen. Een mand met Bijbelse kinderboeken werkt erg uitnodigend en geeft vanzelf aan dat kinderen welkom zijn.
De laatste tijd worden deze kinderbijbels en prentenboeken al vooraf opengelegd op de lezingen van de zondag. Alle verhalen staan natuurlijk niet in alle prentenboeken en kinderbijbels, maar op een verzameling van een 40-tal boeken zijn er al snel een aantal waarin de lezingen van die zondag staan.
Later kwamen daar kleurprenten en kleurpotloden bij. Elke week liggen er andere kleurplaten, want ze hebben betrekking op de schriftlezingen van de zondag, meestal over de evangelielezing maar ook geregeld over de lezing uit het Oude Testament. Er liggen verschillende kleurprenten: hele eenvoudige voor de peuters en kleuters en wat meer uitgewerkte tekeningen voor de grotere kinderen.
Kleurprenten vinden is heel eenvoudig: als je in Google de woorden ‘kleurprent’ en ‘bijbel’ intikt, krijg je heel wat websites waar deze prenten gedownload kunnen worden.
Uit ervaring in ons eigen gezin kan ik getuigen dat deze vorm van geloofscommunicatie werkt, want de ingekleurde tekeningen worden mee naar huis genomen, en zijn thuis vaak een aanleiding om nog even in te gaan op het Bijbelverhaal en te vertellen over Jezus.
Het aanbod in de kerk ondersteunt op die manier ook de geloofsopvoeding en de geloofscommunicatie thuis.
Hetzelfde geldt voor het veertigdagenboekje voor kinderen, dat in onze parochie gratis meegegeven wordt aan de kinderen, in de hoop dat ze er thuis in kunnen werken, de ene dag al wat meer dan de andere.
Wanneer er misdienaars zijn – en dat is doorgaans twee keer per maand – worden de aanwezige kinderen uitgenodigd om bij het Onzevader rond het altaar te komen staan en aansluitend de vredeswens door te geven aan hun ouders en de mensen in de kerk.
Het voordeel van dit wekelijks aanbod tijdens de gewone zondagsvieringen is dat de kinderen van jongs af vertrouwd raken met de liturgie, op het ritme van het liturgisch jaar, in de geloofsgemeenschap waar jong en oud samen vieren.
De aanwezigheid van baby’s, peuters, kleuters en jonge kinderen brengt uiteraard wat lawaai mee. Kinderen lopen over en weer naar de mand met de boeken, halen andere kleurpotloden of brabbelen wat. De ene week valt dat erg goed mee en valt het nauwelijks op; de andere week is er wat veel lawaai. Dat is onvermijdelijk. Enkele jaren geleden zijn om die reden enkele mensen uit onze vieringen weggebleven, niet zo veel, maar wel enkele.
Vandaag de dag is het in onze geloofsgemeenschap zo vanzelfsprekend dat er kinderen zijn, dat ze eenvoudigweg niet meer weg te denken zijn. Ze horen er helemaal bij.

Naast dit wekelijkse aanbod voor de kinderen in de zondagsvieringen zijn we in 2006 ook gestart met kindvriendelijke vieringen, 4 per jaar: een startviering in september, een viering met Driekoningen, met Lichtmis en een viering eind juni. Dit zijn vieringen op maat van de kinderen, waarbij de kinderen actief betrokken worden. Dit jaar waren er met Lichtmis bijna 60 kinderen in de kerk, baby’s niet meegerekend. We merken dat dit aantal in stijgende lijn gaat, en we vinden het veel voor een parochie waar relatief weinig jonge gezinnen wonen.
Deze gezinnen met kinderen worden voor deze vieringen per e-mail uitgenodigd. Het adressenbestand groeit geleidelijk aan. Wanneer een kindje gedoopt wordt of wanneer kinderen voor de eerste communie of het vormsel worden ingeschreven, wordt met de ouders steevast gesproken over het aanbod van de parochie. De meeste ouders vinden het prima om per email op de hoogte gehouden te worden van de kindervieringen en andere activiteiten van de parochie.
Dankzij deze e-mailcommunicatie kunnen we vele gezinnen hiervoor gericht uitnodigen, en bovendien zonder kosten (wat niet onbelangrijk is).
Met de uitnodiging voor de kindervieringen sturen we ook altijd een opdrachtje voor de kinderen mee, meestal een klein knutselwerkje, dat verband houdt met het thema van de viering, en dat een plaats krijgt in de viering en dat er ook geduid wordt.

We merken dat er geregeld nieuwe gezichten in de kerk zijn, die dankzij de kindervieringen de weg naar de kerk vinden of terugvinden. Voor onze parochie is dat een aanmoediging om verder te gaan op de ingeslagen weg van uitnodigend en gastvrij te zijn.

Wat de geloofscommunicatie voor volwassenen betreft, zijn het ook in belangrijke mate de wekelijkse vieringen op zondag waar geloofscommunicatie gebeurt.
– In de eerste plaats in de homilie. Hoe verschillend de voorgangers ook zijn, er wordt over gewaakt dat de homilie de schrift op het leven legt. Het brengen van een woord van bevrijding staat voorop; geen gemoraliseer, geen sermoen.
– Al vele jaren werken we niet meer met tekstboekjes of blaadjes en evenmin met zangboeken. Met een laptop en beamer worden de teksten en de liederen van de viering op een scherm geprojecteerd.
Tussen de gebeden en liederen in worden beelden geprojecteerd, als ondersteuning bij wat gelezen, gebeden en gezongen wordt. Die beelden waren aanvankelijk vooral foto’s uit de natuur, maar nu zijn het steeds vaker beelden uit de kunst. Ik geef enkele voorbeelden:
* Bij het feest van Christus Koning werd bij het begin van de viering een schilderij van de Franse kunstenaar Arcabas geprojecteerd, een beeld dat ook tijdens de homilie terug kwam.
* Een ander voorbeeld (heel recent): de ark van Noach (uit een kinderbijbel, zodat ook kinderen aangesproken worden), geprojecteerd tijdens deze lezing.
* Of de Samaritaanse vrouw bij de Bron (een schilderij van een Oostenrijkse kunstenares).
* Of een beeld (schilderij) van Jezus die samen met 2 andere moordenaars gekruisigd wordt. Een beeld dat geprojecteerd werd tijdens de evangelielezing, maar ook tijdens de homilie.
Net zoals bij de kleurprenten voor de kinderen worden deze beelden van het internet gehaald. Het projecteren van deze beelden heeft een ondersteunende en geloofsvoedende functie, die ook de zintuigen appelleert.
– Geloofscommunicatie gebeurt ook door de keuze van de liederen. We hebben een vrij goed kerkkoor, dat elke week liederen zingt, die aangepast zijn aan de lezingen van de zondag en de liturgische tijd van het jaar. Alle liedteksten worden geprojecteerd.
Elke week liederen uitkiezen in functie van de viering heeft ook een nadeel: er zijn vele nieuwe liederen, die de mensen in de kerk niet kunnen meezingen omdat ze niet gekend zijn, of die maar heel sporadisch gezongen worden. Dat is een moeilijk punt. Hierover zijn de meningen nogal verdeeld.
– Geloofscommunicatie dus door het heel goed verzorgen van de viering: liederen, beelden, homilie, en ook de aankleding van de kerk hoort daarbij, met veel gevoel voor schoonheid, symboliek, kleur, detail.
Voorbeeld van Witte Donderdag: een kom en een kruik water roepen de voetwassing op, en tijdens de viering wordt het water uit de kruik in de kom gegoten.

Waar geloofscommunicatie expliciet gebeurt is tijdens uitvaartdiensten. Onze parochie houdt eraan dat ook mensen die randkerkelijk zijn of slechts van verre betrokken zijn op de geloofsgemeenschap een verzorgde afscheidsviering krijgen. Er wordt rekening gehouden met wie de overledene was en dat geeft de afscheidsviering een persoonlijke toets, maar er wordt ook altijd uitdrukkelijk gesproken over het verrijzenisgeloof. In elke uitvaartviering. En binnen de 6 weken na het overlijden wordt er een herdenkingsviering namens de geloofsgemeenschap gedaan – gratis -, om zo de familie terug te zien en te bemoedigen. Het gebeurt geregeld dat mensen door de uitvaart- of herdenkingsviering aangesproken of geraakt worden, zo nu en dan komen meevieren en stilaan opnieuw thuiskomen in de kerk. Vragen rond zingeving en geloof treden bij een verlieservaring ook sterker naar voren.
Dit terrein van geloofsverkondiging en geloofscommunicatie krijgt bij ons veel aandacht.

Wat in onze parochie tot nog toe te weinig aandacht krijgt, is uitdrukkelijke geloofscommunicatie buiten de vieringen om: er is geen ‘geloofsonderricht’ of catechese in aparte samenkomsten. Er is ook geen Bijbelgroep.
Voor de kinderen is er wel de voorbereidende catechese op de Eerste Communie of het Vormsel. Maar voor volwassenen is er in de parochie zelf geen aanbod. Dit ontbreekt momenteel, en dat vind ik persoonlijk ook jammer, want het is belangrijk. Op dit punt is er dus nog veel werk aan de winkel in de komende jaren.
We sluiten als parochie wel aan bij de initiatieven in de federatie: een jaarlijkse spiritualiteitsvoormiddag en een Bijbelreeks, maar de mensen die in onze parochie thuis zijn gaan daar vreemd genoeg niet naartoe (of slechts enkelen, altijd dezelfden, op 1 hand te tellen).
Dat is nogal vreemd; ik heb er geen verklaring voor.

Hoewel catechetische samenkomsten en andere vormingsmomenten waar het geloof expliciet verdiept wordt ontbreken, zijn er voldoende kansen om met elkaar te spreken over geloof en geloofsbeleving. De parochie heeft veel activiteiten die bijdragen tot gemeenschaps- en kerkopbouw, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.
– Zo is er iedere zondag een moment van samenzijn in de parochiezaal, na de viering. Heel wat mensen gaan recht van de viering naar de parochiezaal voor een aperitief, om wat met elkaar te praten, om lief en leed te delen. Dat zijn niet altijd diepe gesprekken, maar de gelegenheid is er wel, en zo nu en wordt er ook effectief nagebabbeld over de viering of over de homilie en gaat het over geloof en leven, maar dus niet op een georganiseerde of systematische manier.
Op vele andere tijdstippen van het jaar worden mensen samengebracht, jong en oud, en zijn er kansen tot geloofscommunicatie, maar – zoals reeds gezegd – op toevallige en spontane wijze.
De parochie schept hier vooral een gastvrij klimaat.
Ik noem er enkele:
– Een solidariteitsontbijt in de veertigdagentijd: samen ontbijten op zondagvoormiddag (met producten uit derdewereldlanden en de eerlijke handel), en dan samen naar de viering.
– Ook in de vastentijd een solidariteitsmaaltijd, meestal op de 5de zondag van de veertigdagentijd, waarbij de maaltijd altijd aansluit bij het thema of campagneland van Broederlijk Delen: dit jaar dus een Indische maaltijd. Op een van de zondagen ervoor wordt het campagnefilmpje van Broederlijk Delen tijdens de viering in de kerk getoond. De homilie is dan wat korter, of staat grotendeels in het teken van Broederlijk Delen.
Zo werd in december ook het filmpje over Taizé getoond, als aanloop naar de Taizéontmoeting in Brussel. In die tijd werden er ook meer Taizéliederen dan gewoonlijk gezongen in de kerk.
Dit is ook een vorm van geloofscommunicatie, maar zoals gezegd van een andere orde dan wat normaal gebeurt in catechetische samenkomsten.
– Voor de gezinnen van de vormelingen organiseren we vóór de viering van de naamopgave een gezamenlijk ontbijt, waarna we samen naar de viering gaan. We doen dit nu al 5 jaar na elkaar en dat valt erg in de smaak. Ook dit is misschien geen geloofscommunicatie in de strikte zin van het woord, maar het laat gezinnen die vaak van de kerk weg gegroeid zijn op een aangename manier kennismaken met het leven in de kerkgemeenschap en met de liturgie.
– Ik vermeld ook graag ons jaarlijks parochieweekend, dat dit jaar voor de 26ste keer georganiseerd werd. Dit jaar waren we met 82 mensen op weekend in de Ardennen. Dit betekent spel, ontspanning, ontmoeting, gezellig samenzijn, maar ook een verzorgde viering, met veel aandacht voor de inbreng van de kinderen die meegaan.
– Ook op andere activiteiten krijgt geloofscommunicatie een plaats, meestal in de vorm van een korte inleiding door de parochieassistent, een bezinning of gebedsmoment. Ik vernoem er enkele: het kerstconcert, de activiteiten van Ziekenzorg, de jaarlijkse bedevaart naar Scherpenheuvel, het Kerstfeest van de senioren, de jaarlijkse viering van de scouts, het Sint-Ceciliafeest voor het koor enzovoort.
– Over geloofscommunicatie en catechese naar aanleiding van een huwelijk of doopsel valt niet zoveel te zeggen. We hebben in onze parochie relatief weinig huwelijken en doopsels, en de voorbereiding gebeurt in een of enkele gesprekken met de parochieassistent of de priester die voorgaat in de viering. Nochtans verheugt het ons dat we mogen vaststellen dat er de laatste jaren geregeld een kindje gedoopt wordt in de zondagsviering: het begon een 6-tal jaar geleden toen twee mensen van het koor hun baby’tje lieten dopen in de Paaswake…
En nu, de laatste 6 maanden werd er twee keer een kindje gedoopt in de gewone zondagsviering. Dit gebeuren op zich is al een vorm van geloofscommunicatie, zeker wanneer de ouders verwoorden waarom ze hun kindje laten dopen of wanneer de priester in zijn homilie duiding geeft bij wat het betekent kind van God te zijn.
Het zijn in elk geval heuglijke gebeurtenissen.
Jaren geleden zouden ze niet mogelijk geweest zijn, denk maar aan het voorval waarover ik aan het begin vertelde: 8 jaar geleden kwam er maar één gezin opdagen op de ontmoetingsnamiddag.

Toen ik dit ervaringsbericht uit de parochie aan het voorbereiden was, moest ik denken aan een citaat uit de 1ste brief van Paulus aan de Korintiërs, hoofdstuk 12: “Er zijn verschillende gaven, maar de Geest is een en dezelfde. Er zijn verschillende vormen van dienstverlening, maar de Heer is dezelfde”. In deze lijn zou ik willen besluiten: “Er zijn vele vormen van geloofscommunicatie, maar de Heer is dezelfde.” En dat is waar het uiteindelijk om gaat of zou moeten gaan: via allerlei geloofsvoedende stapjes Christus verkondigen.

Forum 7 maart 2009