IPB-adviezen Kerkenbeleidsplannen

Adviezen van het IPB-Bureau bij het opstellen van een kerkenbeleidsplan

Het IPB-Forum van 25 februari 2017 kwam samen rond de kerkenbeleidsplannen. Mgr. Herman Cosijns en de heer Jan Jaspers gaven er een inleiding. Daarna bespraken de leden in kleine groepen een voorstel van adviezen met betrekking tot het opstellen van kerkenbeleidsplannen. Vanuit het verslag van de verschillende gespreksgroepen werd de tekst van deze adviezen aangevuld en herwerkt. Op de Bureauvergadering van vorige vrijdag 17 maart werd hij verder besproken, ter stemming voorgelegd en aanvaard. Het Bureau meent met deze 6 adviezen een bijdrage te leveren aan het proces dat nu loopt om pastorale plannen en kerkenbeleidsplannen op te stellen. Het hoopt dat diocesane en lokale verantwoordelijken er zich door laten inspireren.

Het IPB-Bureau vraagt

  1. om het kerkenplan in samenspraak met het pastoraal plan te ontwikkelen;
  2. om keuzes te maken die de toekomst van de christelijke geloofsbeleving openhouden en dus niet enkel gebaseerd zijn op krimpscenario’s;

Kerkgebouwen mogen niet enkel bekeken worden in functie van de zondagsmis maar hebben een symbolische waarde en kunnen een zinvolle plek zijn voor zoekende, denkende mensen.

Wanneer de pastorale visie nog niet volledig duidelijk is, vragen we om geen onherroepelijke beslissingen te nemen maar aan te geven dat de toekomst van een kerkgebouw verder bestudeerd wordt.

  1. om met de nodige creativiteit op zoek te gaan naar gebruik, medegebruik en nevenbestemming van kerkgebouwen;

Naast de eigen catechetische en diaconale werking en de eredienst van andere christelijke denominaties, moet er oog zijn voor nieuwe projecten.

  1. om beslissingen i.v.m. de toekomst van kerkgebouwen in overleg te nemen;

Dat betekent dat er tijd genomen wordt om met de verschillende betrokken partijen aan tafel te gaan zitten en een gesprek te voeren. Concreet vragen we aandacht voor volgende gesprekspartners:

– de parochies
– de scholen
– de jeugdbewegingen
– de middenveldorganisaties
– de kerkfabrieken
– de bevolking
– het gemeentebestuur
– …

  1. om een pastoraal plan en/of kerkenplan pas ter goedkeuring aan de bisschop voor te leggen wanneer het besproken is en gedragen wordt door een brede groep van de lokale gemeenschap;
  2. om de genomen beslissingen hierover op een heldere en directe manier te communiceren aan alle betrokkenen.

Jaaroverzicht 2016

Het jaar 2016: tussen hoop en wanhoop

Het afgelopen jaar 2016 werden we heen en weer geslingerd tussen hoop en wanhoop.

Wanhoop was er zeker naar aanleiding van de aanslagen in eigen land en elders, tot zelfs in de kerstperiode en tijdens de nieuwjaarsnacht. Het is onverstaanbaar hoe mensen ‘in naam van God’ zulke vreselijke daden kunnen plegen, en daarbij vooral onschuldigen treffen. Een klein lichtpunt hierbij voor ons land is dat de dialoog tussen de verschillende erkende godsdiensten zeer positief verloopt en erdoor versterkt wordt. Ook en in het bijzonder met de islam zijn de contacten zeer hartelijk en positief geëvolueerd. Het IPB heeft in haar Forum rond de barmhartigheid ruimschoots aandacht besteed aan het thema ‘barmhartigheid’ in de katholieke én de moslimwereld.
Het jaar werd verder gekenmerkt door een niet aflatende stroom van vluchtelingen naar West-Europa en de daarbij horende problemen van opvang en integratie. Het bedenkelijke akkoord met Turkije heeft in realiteit de stroom een beetje verminderd, maar vooral de Afrika-route terug in werking laten treden. De integratie van deze mensen – of het nu voor langere of korte tijd is – zorgt voor grote uitdagingen, zeker in verband met huisvesting en tewerkstelling. Verschillende christelijke organisaties hebben vanuit een evangelische bewogenheid engagementen opgenomen en gingen daarmee tegen een bepaalde stroom in de samenleving in.
Bij dit alles zien we een verharding van het politieke discours in Europa. De roep van ‘wij eerst’ klinkt alsmaar meer. We zagen dat in het Brexit-verhaal, maar ook de evoluties in Hongarije en Polen gaan in die richting. De verkiezingen in Oostenrijk voor een nieuwe president zijn gelukkig positief geëindigd, maar het is bang afwachten wat de verkiezingen in Frankrijk en Duitsland als resultaat zullen geven. Het is nog meer afwachten wat de evolutie in de Verenigde Staten zal brengen en wat de weerslag ervan op de internationale economie en politiek zal zijn.

2016 was ook een jaar van hoop. Voor ons als katholieke organisatie was er het Jaar van de Barmhartigheid waartoe Paus Franciscus ons opriep. Vanuit zijn aanvoelen van de polsslag van de wereld klonk zijn stem om in deze tijd meer barmhartigheid en mededogen te hebben voor elke mens. Het IPB heeft inhoudelijk stilgestaan bij de achtergronden van het jubeljaar en bij de concrete initiatieven in de verschillende bisdommen. Velen, ook zij die aan de rand met de Kerk verbonden zijn, hebben in dit jaar een tocht naar één van de jubileumkerken gemaakt en daar de barmhartigheid mogen proeven.
Binnen het IPB hebben we ook aandacht besteed aan de tweede synode rond het gezin en het einddocument ‘Amoris Laetitia’ dat in mei verscheen. Dit document luidt een ander taalgebruik in dat de Kerk wil hanteren in haar spreken over relatievorming en de verschillende (ook gebroken) gezinssituaties. Vooral de toon daarin is veranderd: de Kerk wil mensen nabij zijn, daar waar ze zich bevinden. De praktische toepassing van dit document is één van de grote uitdagingen voor 2017, ook voor de Vlaamse Kerk.
In Vlaanderen was er dit jaar ook veel aandacht voor de katholieke dialoogschool. Tijdens het Forum in december is Lieven Boeve, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen, het opzet en bedoeling hiervan komen toelichten. De oproep om vanuit de eigenheid van het katholiek onderwijs de dialoog aan te gaan met de verscheidenheid die er in de scholen is, kan breed opengetrokken worden naar heel wat katholieke organisaties en instellingen.

Binnen de Vlaamse Kerk kenden we in 2016 ook vreugdemomenten. Lode Aerts werd als nieuwe bisschop van Brugge gewijd en maakte bij de start van zijn herdersambt indruk door zijn authentieke en ongedwongen stijl. Onze aartsbisschop Jozef De Kesel werd in november tot kardinaal gecreëerd en maakt vanaf nu deel uit van de hoogste adviesorganen in Rome. Het is voor hem de bevestiging van zijn evangelische manier om de stem van de Kerk in ons land op een hartelijke manier te laten klinken.

Het IPB is eind 2016 met een vernieuwd Forum gestart en de vele nieuwe leden tonen een groot dynamisme. We kijken dan ook vol verwachting naar het komende jaar. Moge 2017 ons sterken in ons christelijk engagement om als lekenorganisatie in Vlaanderen mee te bouwen aan een dialogale Kerk met iedereen die haar een warm hart toedraagt.

Onze beste wensen voor het nieuwe jaar!

3 januari 2017

 

Christa Damen, voorzitter
Hans Demoen, ondervoorzitter

IPB feliciteert Lode Aerts met zijn benoeming tot bisschop van Brugge

Als voorzitter van het IPB wens ik Lode Aerts van harte proficiat met zijn benoeming tot bisschop van Brugge. Ik mocht zijn gedrevenheid van nabij ervaren tijdens de recente internationale catechistenbedevaart naar Rome (23-26 september 2016).

In 2010 ontvingen we in het Bureau van het IPB vicaris Lode Aerts om met ons na te denken over het priesterschap ‘als heenwijzing’.  Hij zei toen: Jezus heeft zich nooit aan allesomvattende reddingsoperaties gewaagd. Hij moest blijkbaar niet alle mensen bereiken. Hij hoefde niet voor alles en iedereen beschikbaar te zijn. Hij moest niet alles in orde brengen. Hij heeft niet alle zieken genezen. Hij heeft zeker niet overal gepreekt. Hij heeft niet ieders voeten gewassen. Wel heeft Hij geloofwaardige tekens gesteld van liefde en barmhartigheid. Hij liet de hoop ontluiken dat wat daar oplichtte in een klein, bescheiden begin, zich eens voor allen zal voltrekken wanneer God zelf zijn Rijk zal laten komen.” Hij stelde dat de priester werkelijk niet alles zelf moet doen maar kan rekenen op anderen vanuit hun eigen competenties, nl. de groeiende groep van permanente diakens, catechisten en opvoeders, pastoraal werkers en theologen, gelovige vaders en moeders, ingenieurs en economen en vooral: veel gelovigen van goede wil.

Vanuit het IPB wensen we mgr. Lode Aerts toe dat hij zijn bisschopsambt mag uitoefenen met vele geëngageerde medewerkers in het bisdom Brugge. Wij kijken alvast uit naar een toekomstgerichte samenwerking met gelovige mannen en vrouwen in de Vlaamse Kerk.

5 oktober 2016

Christa Damen
voorzitter IPB

Jaaroverzicht 2015 en vooruitblik

Terugkijken op 2015 roept beelden op van terreur dichtbij en veraf.

Duizenden mensen lieten het leven bij gruwelijke aanslagen of raakten gewond. Parijs, Tunesië, Syrië, Nigeria: overal ter wereld werden mensen slachtoffer van blind geweld, dat op sommige plekken onverminderd blijft voortduren. In 2015 stond de wereld inderdaad opnieuw voor grote uitdagingen: terreuraanslagen in verschillende landen, miljoenen mensen op de vlucht, schijnbaar onoplosbare problemen, zoals de opwarming van de aarde, honger of armoede. Na bepaalde gebeurtenissen leek de wereld met verstomming geslagen. Maar na de eerste schok stonden mensen op vanuit een innerlijke kracht. Spontane individuele hulp en acties allerhande toonden menselijke bewogenheid en onbaatzuchtige inzet: hartverwarmend.

Bemoedigend, vooral voor christenen, blijven ook in 2015 de houding en de woorden van de paus.

In maart vroeg hij christenen in de hele wereld om te bidden voor de plaats van de vrouw in de Kerk, opdat ‘de eigen bijdrage van de vrouw in het leven van de Kerk meer en meer erkend mag worden’. Het leven in heel wat parochies en verenigingen drijft op vrouwelijke krachten. Ze nemen de catechese op zich, net als de zorg voor armen of zieken. De plaats van de vrouw in de Kerk wordt echter pas ernstig genomen als ze geïnstitutionaliseerd wordt en ondersteund door het kerkelijk beleid. Het is dan ook verheugend en bemoedigend dat onze nieuwe aartsbisschop mgr. De Kesel openlijk een lans breekt voor vrouwelijke diakens. Structuren en eindverantwoordelijkheden binnen de gemeenschap van de Kerk hebben baat bij een evenwichtige aanwezigheid van mannen en vrouwen. Enkel zo’n evenwicht geeft een reëel en authentiek beeld van de gemeenschap.
En dan was er de pauselijke encycliek ‘Laudato si’, de zorg om de schepping. De medemensen en de aarde zijn de meest zekere vindplaatsen van God. In de natuur dringt het des te beter tot ons door dat de rusteloze, ontevreden economische mens geen toekomst heeft. Er is een nieuwe vrije mens nodig. Iemand die tevreden kan zijn met de rijkdom die hij heeft en zich niet onder druk laat zetten van alles wat we moeten hebben om gelukkig te zijn. Een nieuwe mens die zijn geluk hervindt in de verbondenheid met anderen en de natuur: sociaal rechtvaardiger en ecologisch duurzamer. Op de klimaattop in Parijs hebben alvast 195 landen zich geëngageerd om de opwarming van de aarde tegen te gaan.
In zijn slottoespraak tijdens de bisschoppensynode over huwelijk en gezin in Rome heeft de paus opgeroepen tot gedecentraliseerde oplossingen: Elk algemeen principe moet naar de plaatselijke cultuur vertaald worden. De vraag naar meer ruimte voor het geweten en een pastorale benadering bij delicate gezinssituaties is slechts deels gevolgd. Toch zijn er accentverschuivingen. Het voorstel om meer beslissingskracht te verschuiven van Rome naar de bisschoppenconferenties schept in elk geval heel wat mogelijkheden, ook naar betrokkenheid van leken.
Paus Franciscus heeft ook de oprichting aangekondigd van een nieuwe Congregatie voor de Leken. Deze nieuwe congregatie moet de rol van de leken duidelijk maken en ze wordt beschouwd als een officiële erkenning van de inbreng van leken in de Kerk. De vraag naar gedeelde verantwoordelijkheid en gewaardeerd engagement in het kader van het IPB-onderzoek rond levende geloofsgemeenschappen krijgt hier een extra dimensie.

Voor het IPB was 2015 vooral het jaar van het project rond levende geloofsgemeenschappen.

Het onderzoek in Vlaanderen werd afgerond en de resultaten voorgesteld op de studiedag in oktober. Hoopgevend is dat de geloofsgemeenschappen sterk de nadruk leggen op de inspiratiebron en de boodschap van Jezus. De leden willen mekaar steunen om als christen te leven in een geseculariseerde samenleving. Ze benadrukken het belang van een sterk samenhangende groep gebaseerd op gedeelde spiritualiteit. Op de studiedag klonk een grote vraag naar geloof en naar levende geloofsgemeenschappen maar werden ook een aantal oriëntaties voor de toekomst duidelijk. Het IPB plant twee publicaties die hierbij een hulp kunnen zijn. Naast een brochure met de onderzoeksresultaten op een bevattelijke manier en kort commentaar komt er een publicatie met werkvormen om als gemeenschap in gesprek te gaan over de gemeenschappelijke droom.

En natuurlijk was er begin december bij het IPB ook de voorzitterwissel waarbij Christa Damen de fakkel overneemt.

Wensen voor 2016

Moge het nieuwe jaar voor de Kerk in Vlaanderen en in het bijzonder voor de nieuwe aartsbisschop mgr. De Kesel een jaar van vertrouwen zijn. Voor christenen is vertrouwen in het goede immers een basis van waaruit zij telkens opnieuw op weg gaan. Mogen de woorden van de dichter H.R. Holst dan ook een baken zijn doorheen het nieuwe jaar: ‘De zachte krachten zullen zeker winnen in ’t eind… Liefde is de zin van ’t leven der planeten en mensche’ en diere. Er is niets wat kan storen ’t stijgen tot haar. Dit is het zeekre weten: naar volmaakte Liefde stijgt alles mee.’

 

Josian Caproens
Lid IPB en stuurgroep Europees Lekenforum

 

 

Jaaroverzicht 2014 en vooruitblik

Kijken naar wat leven geeft

Wat zet je in de kijker als je terugblikt naar een jaar dat voorbij is? Er zijn natuurlijk de talloze conflicten wereldwijd, de vele vluchtelingen en asielzoekers, de mensen die leven in armoede, de economische crisis en de werkloosheid, het hyper-individualistisch samenlevingsmodel dat steunt op doelgerichtheid, functionaliteit en onderlinge concurrentie…

Maar moeten we ook niet inzoomen op wat leven-gevend is, wat kracht geeft? Vluchtelingen die ondanks alle ellende en uitzichtloosheid rechtop blijven staan en een nieuw leven proberen op te bouwen, tegenstanders uit conflictgebieden die elkaar toch durven ontmoeten, mensen en organisaties die blijven opkomen voor rechtvaardige structuren en ondersteunende acties opzetten, ontmoetingen met mooie en inspirerende mensen, verbondenheid in gemeenschappen… Wat aandacht krijgt, groeit immers.

De paus als voorbeeld

De Kerk en de samenleving stonden het afgelopen jaar voor enorme uitdagingen. Bij grote veranderingen is het belangrijk dat men bemoedigende leiders heeft. Franciscus beklemtoonde de vreugde van het evangelie in plaats van het evangelie als strafwetboek. Hij pleit voor openheid voor de buitenwereld in plaats van angst voor die buitenwereld. Hij houdt zijn gelovigen geen hoogdravende theologische beschouwingen voor. Hij wil zoveel mogelijk mensen welkom heten in de Kerk, ook mensen met verschillende meningen.

En dan was er natuurlijk de synode over het gezin. Voorstellen over het meer openstellen van de Kerk voor homo’s en gescheiden en ongehuwd samenwonende mensen, ook verdedigd in de open brief van bisschop Bonny, kregen meer dan de helft van de stemmen. Maar ze haalden niet de twee derden, nodig om ze officieel op de lijst te zetten van discussiethema’s in de aanloop naar de vervolgsynode. Franciscus heeft er echter voor gezorgd dat de teksten daarover toch in het synodeverslag zijn opgenomen. Hierdoor kan er nu in de lokaal verder over gediscussieerd worden.  Daarom wil het IPB samen met IDGP en de Faculteit Theologie van de KU Leuven op 6 februari een studievoormiddag organiseren als voorbereiding op de volgende synode. Ook het IPB-Forum van 7 maart wordt er aan gewijd.

Welzijn

Het lijkt vandaag wel al geld en materialisme dat de klok slaat. Kijken we niet te veel naar de materiële kant van de zaak en te weinig naar ons geestelijk welzijn? De strakke focus op economisch welzijn, ook in 2014, zorgt er voor dat er weinig ruimte is om de innerlijke kracht van mensen te laten spreken. En het is net dat menselijke aspect dat het leven leefbaar maakt. Dat wil niet zeggen dat economisch welzijn niet belangrijk is, integendeel, het is van grote betekenis dat iedereen de mogelijkheid heeft om op een menswaardige manier te leven. Maar door de focus louter en alleen op dat materiële welzijn te leggen, verschraalt ons geluksgevoel, want dat hangt immers meer af van wie we zijn, dan van wat we hebben. Door minder consument te worden, kan de kwaliteit van ons leven er wellicht op vooruitgaan.

Meer aandacht voor een hernieuwde beleving van het geestelijke en het spiritueel-filosofische is nodig om de toekomst van een gezonde democratische staat te vrijwaren. Als we ook in de toekomst nog mensen willen die op een zinvolle manier over mondiale vraagstukken kunnen nadenken, lijkt het noodzakelijk ons los te maken van de louter neoliberale en kapitalistische vooringesteldheid van vandaag.

Verbondenheid via zingevende structuren

Ook het afgelopen jaar leefden mensen vaak onder grote druk. Eén op vier heeft psychische problemen. Enerzijds zijn mensen voortdurend in contact met elkaar en anderzijds toch heel eenzaam of alleen bezig. Er is ook veel onzekerheid. Dit betekent dat men vooral dragende en helende gemeenschappen nodig heeft. Mensen moeten kunnen leven in gemeenschappen waar zij zich bevestigd en gedragen voelen, waar zij mekaar kunnen vinden, waar vertrouwen is en ruimte voor zingeving.

Op 1 december werd de onlinebevraging van het IPB-project ‘Levende Geloofsgemeenschappen’ afgesloten. We kunnen als IPB alvast terugkijken op een geslaagde campagne. We bedanken dan ook graag elk van de meer dan 1000 deelnemers die tussen 1 oktober en 30 november de enquête invulden. We gaan nu aan de slag met de verwerking van de resultaten. Tegelijk werken we ook aan een overzicht van Levende Geloofsgemeenschappen in Vlaanderen. Het geheel van alle resultaten en inzichten zal gepresenteerd worden op zaterdag 24 oktober 2015 tijdens een studiedag te Leuven, in samenwerking met het Academisch Centrum voor Praktische Theologie van de KU Leuven. Tevens wordt die dag de overzichtswebsite van levende geloofsgemeenschappen gelanceerd.

Hoopvol vooruitkijken

Inzoomen op wat leven-gevend is… de geschiedenis is vaak onvoorspelbaar, in 2015 weer durven geloven in de innerlijke kracht van mensen en staten om de wereld naar nieuwe vooruitgang te brengen.

Of om het met de woorden van paus Franciscus te zeggen: “De macht van Christus die bevrijding en dienstbaarheid is, moge zich laten voelen in de vele harten die lijden onder oorlogen, vervolgingen en slavernij. Moge deze goddelijke macht door middel van haar zachtmoedigheid de hardheid verdrijven uit de harten van zoveel mannen en vrouwen die ondergedompeld zijn in wereldsheid, in onverschilligheid, in de globalisering van de onverschilligheid. Dat de verlossende kracht wapens tot ploegscharen omsmede, vernieling verandert in creativiteit, haat in liefde en tederheid. Zo zullen we met vreugde kunnen zeggen “Onze ogen hebben uw Heil aanschouwd”.

Josian Caproens
voorzitter IPB

In memoriam Jan Kerkhofs

jan_kerkhofs

jan_kerkhofs

Jan Kerkhofs s.j., Vlaams jezuïet, internationaal gewaardeerd socioloog en pastoraaltheoloog aan
de KU Leuven overleed op 16 december 2015. Hij werd geboren in 1924.

In de geest van de vernieuwing van het Tweede Vaticaans Concilie werd hij medeoprichter van het IPB.

Wij bieden de jezuïetengemeenschap van Heverlee en zijn familie onze christelijke deelneming aan.

Link naar de nieuwsbrief Elisabeth

Gezinssynode oktober 2015

De gezinssynode heeft blijkbaar nog heel wat nieuwswaarde. In de pers wordt vooral gesproken in termen van voor of tegen en dan vooral voor of tegen communie voor echtgescheidenen en het homohuwelijk. Draagt deze polarisatie bij tot een evenwichtige uitkomst van het debat en kan ze vermeden worden? Wellicht niet, de grote diversiteit aan meningen en culturen, ook binnen de groep van synodegangers, zorgt er voor dat het niet gemakkelijk zal zijn om de Kerk in deze thematiek bij de tijd te brengen. Het is anderzijds goed dat verschillende groepen uit verschillende landen spreken en hun visie en mening laten horen. Het is een teken dat de zaken die op de gezinssynode aan de orde komen hen ter harte gaan. Maar laten we ervoor waken om bisschoppen of groepen niet tegen elkaar uit te spelen. Het gaat er immers om de christelijke visie op het gezin verder te ontwikkelen.

Is de kerkelijke leer te regelgevend en zorgt ze er daardoor voor dat we vervallen in een goed-fout denken, in een denken over de seksuele moraal van de Kerk in termen van ‘wat niet mag’ en ‘waar de Kerk allemaal tegen is’? De veronderstelling dat duidelijke regels alles oplossen, verkleint de ruimte voor ‘het andere’, voor de ‘aparte situatie’, voor de onvolmaaktheid van ieder van ons en de barmhartigheid die daar tegenover staat. Er wordt sterk uitgegaan van de barmhartigheid als kern van de openbaring van Jezus Christus. Maar moeten pastorale verantwoordelijken dan zomaar alles aanvaarden? Een lastige vraag. Het gaat er in elk geval om dat mensen die anders leven zich niet buitengesloten hoeven te voelen, dat zij niet veroordeeld worden.

De kerkelijke houding ten aanzien van liefde, seksualiteit en relaties wordt best bijgestuurd. Laten we hopen dat de synode leidt tot een meer barmhartige houding van de Kerk en een welwillende heroverweging van ethische kwesties. Gelovigen verlangen naar een grote openheid en gastvrijheid van de Kerk voor alle mensen en gezinnen, wat hun relatievorm ook is. Elke relatie kent immers beperkingen en tekorten.

De synode alleen kan niet zorgen voor fundamentele veranderingen. Ze zal de aanzet moeten worden van een proces van studie en reflectie en vooral van een nieuwe benaderingswijze die tijd vergt. Daarbij speelt het belang van het geweten, dat in de voorbije decennia in de kerkelijke documenten stiefmoederlijk werd behandeld, een grote rol. Het helpt de werkelijkheid vanuit een ontwikkelingsperspectief en niet als een statisch gegeven te benaderen. Van de leer wordt verwacht dat ze de grote oriëntaties aangeeft en bijdraagt tot de vorming van het geweten.

5 oktober 2015

Josian Caproens
voorzitter IPB